Merhaba Reader,

Geçen sayıda sesin sahibinden bağımsız bir varlığa dönüştüğünü konuşmuştuk. Bu ay sahipler harekete geçti. Backstreet Boys ve Lionel Richie seslerini marka olarak tescil ettiriyor. Tidal, yapay zekâ ile üretilen şarkılara telif ödemeyi kesiyor. ABD Senatosu'nda ses deepfake'lerine karşı federal yasa ilerliyor. Türkiye'de ise Sezen Aksu'nun yeni klibi yapay zekâ ile üretildi. Bu sayının teması tek cümle: sanatçılar kendi seslerinin peşine düştü.

Her zamanki gibi Bilim köşesi ve ayın videoları da sizi bekliyor. İyi okumalar!

Okuma süresi 3-4 dk

Olup Bitenler

🎤 Sesini Tescile Bağlayanlar

Yıllardır şarkılar, albüm kapakları ve logolar tescillenirdi; artık sıra sesin kendisinde. Backstreet Boys, 24 Haziran'da "Hi, we're the Backstreet Boys" cümlesini ABD Patent ve Marka Ofisi'ne duyusal marka olarak tescil başvurusunda bulundu. Bu, Nisan ayında Taylor Swift'in "Hey, it's Taylor" başvurusunu takip eden ikinci büyük hamle. Lionel Richieise daha da ileri gitti: "Hello, is it me you're looking for?" dahil dört ikonik cümlesini tescilletiyor. Telif hukuku AI klonlarına karşı yavaş kalınca, sanatçılar marka hukukunu yeni bir kalkan olarak keşfetti.

Bu kalkana neden ihtiyaç olduğunu bir rakam anlatıyor: Sony, sanatçılarını taklit eden yapay zekâ üretimlerinin platformlardan silinmesini talep etti ve sadece 2026 içinde 135 binden fazla parça kaldırıldı. Tek şirket, tek yıl, 135 bin sahte şarkı.

⚖️ Platformlar ve Yasalar Çizgiyi Çekiyor

Ayın en net hamlesi Tidal'dan geldi. Platform 29 Haziran'da duyurdu: 15 Temmuz'dan itibaren tamamen yapay zekâ ile üretilmiş şarkılar görünür bir "AI" rozetiyle işaretlenecek ve bu şarkılara telif ödenmeyecek. Gerçek sanatçıları taklit eden parçalar ise tamamen silinecek. Streaming tarihinde ilk kez bir platform, insan yapımı müzik ile AI üretimi arasına ekonomik bir çizgi çekti. YouTube da benzer yönde ilerliyor; yapay zekâ üretimi müzik için ayrı bir kategori açıyor ve şarkının AI ile üretildiği bilgisi dinleyiciye görünür olacak.

Yasa tarafında iki gelişme var. ABD'de NO FAKES Act, 18 Haziran'da Senato yargı komitesinden geçti. Tasarı, izinsiz ses ve görüntü deepfake'leri için platformlara ihlal başına 750 bin dolara kadar ceza öngörüyor ve sanatçıya sesi üzerinde ilk kez federal bir koruma hakkı tanıyor. Avrupa'da ise gözler Münih'te: Almanya'daki 100 binden fazla besteciyi temsil eden GEMA'nın Suno'ya açtığı telif davasında mahkeme kararı 31 Temmuz'a erteledi. Bu karar, Avrupa'da AI müzik lisanslamanın ilk büyük emsali olacak. Önümüzdeki sayıda sonucunu konuşuyor olacağız.

🎛️ Yapay Zekâ Ses Ekonomisi Para Kazandırmaya Başladı

Madalyonun öbür yüzünde, bu teknolojiyle para kazanan insanlar var ve sayıları hızla artıyor. ElevenLabs, Haziran'da "ElevenCreative" içinde bir müzik pazaryeri açtı: kullanıcılar lisanslı müzik üretiyor, gelir sanatçıyla paylaşılıyor. Suno'nun kapalı sistemine karşı açık bir ekonomik model. Aynı şirketin verisine göre platformdaki ses üreticileri, yani sesini lisanslayan ve karakter yaratan insanlar, bugüne kadar 22 milyon dolar kazandı ve bu rakam son altı ayda ikiye katlandı. Sesin kendisi, sahibi için pasif gelir üreten bir varlık sınıfına dönüşüyor. Bunun sözleşme ve etik tarafı ise yukarıdaki yasal düzenlemelerin neden bu kadar acele ettiğini açıklıyor.

🇹🇷 Sezen Aksu ve Yüzde Üç

Türkiye'den ayın haberi: Sezen Aksu'nun yeni şarkısının klibi yapay zekâ ile üretildi. Türkiye'nin en önemli bestecilerinden birinin bu tercihi, yerli sahnede sanatçı ve AI ilişkisinin resmi kabul anı sayılabilir. Bu haberi ikinci bir veriyle yan yana koymak istiyorum: yapılan bir araştırmaya göre yetişkinlerin sadece yüzde 3'ü yapay zekâ üretimi müziği insan yapımından ayırt edebiliyor. Dinleyici farkı duyamıyorsa, "gerçek ses" kavramını ayakta tutacak olan şey kulak değil; etiket, tescil ve yasa. Bu ayın bütün haberleri de aslında tam bunu anlatıyor.

Sesin Bilimi : Bilimin Sesi

Sahnedeki amplifikasyon sesinizi koruyor mu, yoruyor mu?

Journal of Voice'ta bu ay yayımlanan bir çalışma, 701 profesyonel şarkıcıya sahnede amplifikasyonla ilişkisini sordu ve sonuçlar düşündürücü: şarkıcıların yüzde 87,6'sı sahnede kendi sesini duymakta güçlük çektiğini, yüzde 81,7'si bu yüzden sesini ittiğini, yüzde 72,9'u performans sonrası vokal yorgunluk yaşadığını söylüyor. Yani mikrofon ve hoparlör, sanılanın aksine ses tellerinin yükünü almıyor; kendinizi duyamadığınız her sahnede o yük artıyor. Pratik çıkarım net: monitör ve kulak içi sistem seçimi bir teknik ayrıntı değil, bir ses sağlığı kararı. Sahnede kendinizi duymakta zorlanıyorsanız bunu ses teknisyeninizle konuşmak, egzersizden önce gelen bir koruma adımı. Çalışmanın tamamı burada.​

Aynı derginin bu ayki sayısında bizim de içinde olduğumuz bir çalışma var. Hacettepe Üniversitesi ile İstanbul Ses ve Yutma Merkezi'nin ortak araştırmasında 35 yüzme antrenörünün antrenman öncesi ve sonrası sesleri karşılaştırıldı: yanma, gerginlik, kuruluk ve boğazda gıcık şikâyetleri antrenman sonrasında belirgin arttı. Havuz kimyasalları, yüksek ses talebi ve yankılı ortam üçlüsü, yüzme antrenörlüğünü de mesleki ses riski taşıyan işler listesine ekliyor. Mesleki ses kullanıcısı tanımı, sandığımızdan çok daha geniş.

Ayın Videoları

Kadınlarda da Aynı! Testosteron Hormonu Sesinizi Kalıcı Değiştirebilir!

Testosteron, kadın sesinde kalıcı değişiklik yapabilen az sayıdaki etkenden biri. Bu videoda spor takviyelerinden hormon tedavilerine, hangi durumlarda sesin kalınlaştığını ve bu değişikliğin neden geri dönmediğini anlatıyorum. Sesi profesyonel kullanan kadınlar için takviye ve tedavi kararlarından önce izlenmesi gereken bir içerik.

​

Alerjiniz Var Ama 3 Gün Sonra Sahnede misiniz? Bunu Yapın!

Bahar ve yaz alerjisi sahne takvimine sormadan geliyor. Bu video, önünde günler değil saatler kalan sanatçılar için hazırlanmış bir acil müdahale rehberi: neyi hemen kesmeli, hangi ilaç sese dost, sahne gününe kadar hangi sırayla ilerlemeli. Konser ve turne dönemindeyseniz kaydetmelik bir içerik.

​

Diğer Videolar

Haziran'da kanalın en uzun formatı da yayında: Yapay Zekâ Şarkıcıların ve Seslendirmecilerin İşini Elinden Alacak mı?21 dakikalık bu video, bu sayıda okuduğunuz haberlerin tam ortasına oturuyor: ses klonlama nereye gidiyor, sektör nasıl şekilleniyor ve sanatçının elinde hangi kozlar var. Bülteni ilginç bulduysanız videonun size söyleyecekleri var.

Bu ayın hikâyelerini tek cümleye sığdırmak gerekirse: dinleyici farkı duyamıyor, o yüzden sahipler sahaya indi. Tescil başvuruları, telif kesintileri ve yasa tasarıları, aslında hepsi aynı sorunun cevabı: bir ses kime aittir? Önümüzdeki ay GEMA ve Suno davasının kararıyla bu sorunun ilk hukuki cevabını konuşacağız. Bu arada sorularınız olursa bana iletebilirsiniz.​

Sağlıklı günler:)

Doç. Dr. Necati Enver

Istanbul Voice Center

Tel: 0216 6061648 · Eposta: info@necatienver.com.tr​

​Instagram · Youtube · Website​